Kurumsal Yazı Tipi Seçimi: Okunurluk, Türkçe, Lisans

Yazı tipi, kimliğin en çok görülen ama en az fark edilen parçasıdır. Bir kurumun belgeleri, sunumları, web sitesi ve tabelaları büyük ölçüde yazıdan oluşur; doğru seçilmiş bir yazı bu uygulamaların hepsini birbirine bağlar. Yanlış seçilmiş bir yazı ise genellikle tasarım aşamasında değil, sonradan ortaya çıkar: Türkçe başlıkta büyük İ harfi bozuk görünür, satış ekibinin bilgisayarında şablon farklı bir yazıyla açılır ya da mobil uygulama için ayrı bir lisans gerektiği anlaşılır.

Bu yazıda kurumsal bir yazı sisteminin nasıl kurulduğunu, okunurluk ve Türkçe desteğinin nasıl sınandığını, lisans türlerinin ne anlama geldiğini ve Office şablonlarında neden bir yedek yazıya ihtiyaç duyulduğunu anlatıyoruz.

Yazı sistemi: başlık ve metin rolleri

Kurumsal yazı tek bir fonttan çok, hangi yazının hangi işte kullanılacağını tarif eden bir düzendir. NASA'nın kılavuzu bunun açık bir örneği. Baskı uygulamaları için Helvetica ve Garamond öneriliyor; dijital tarafta ise üç yazı ailesi ayrı rollerle kullanılıyor: büyük başlıklar ve başlıklar için Inter, uzun metinlerde okunurluğu nedeniyle gövde metni için Public Sans, rakamlar ve küçük etiketler için tek aralıklı DM Mono 8. Kılavuz, kurum adının her zaman sade bir tırnaksız yazıyla yazılmasını ve süslü yazıların kullanılmamasını da ayrıca belirtiyor 8.

Her kimliğin dört role de ihtiyacı yoktur. Birçok kurum tek bir ailenin farklı ağırlıklarıyla hem başlıkları hem metinleri yönetir. Ama yedek yazı rolü, aşağıda anlatacağımız nedenle neredeyse her kimlikte gereklidir.

Okunurluk: ekranda, kâğıtta ve tabelada

Başlık yazısı ayırt edici olabilir; metin yazısı ise önce okunur olmalıdır. Seçim yaparken yazıyı gerçek boyutlarında ve gerçek içerikle sınayın: bir fatura satırında, bir sunum maddesinde, bir telefon ekranındaki paragrafta, birkaç metre uzaktan okunacak bir yönlendirme levhasında.

Bu sınamalarda genellikle şu özelliklere bakılır: küçük harflerin büyük harflere göre yüksekliği, benzer harflerin, örneğin büyük I ile küçük l ve 1 rakamının birbirinden ayrılıp ayrılmadığı, ağırlık seçeneklerinin hiyerarşi kurmaya yetip yetmediği, rakamların tablolarda alt alta hizalanıp hizalanmadığı. NASA'nın dijital düzeninde başlık yazısının ekranlar için tasarlanmış ve küçük harfleri yüksek bir aile olması, gövde metninin ise uzun metinlerde okunurluğu için ayrı seçilmesi bu tür ölçütlerin sonucudur 8.

Türkçe karakter desteği

Türkçe, Latin alfabesi kullanan diller arasında yazı tipleri açısından özel dikkat isteyen bir dildir. Bunun iki nedeni var. Birincisi, ğ, ş ve ç gibi harflerin her yazıda bulunmaması ya da diğer harflerle aynı özenle çizilmemiş olmasıdır: kancanın kalınlığı, breve işaretinin yeri, noktaların büyüklüğü harften harfe farklı görünebilir.

İkincisi, noktalı ve noktasız i'dir. Türkçede küçük i'nin büyüğü noktalı İ, büyük I'nın küçüğü noktasız ı'dır. Unicode bu eşlemeyi dile bağlı özel bir kural olarak tanımlar: Türkçe ve Azerice için küçük i büyük harfe İ olarak, büyük I küçük harfe ı olarak çevrilir 7. Bu, yazılımın metnin Türkçe olduğunu bilmediği durumlarda, örneğin bir başlığı otomatik olarak büyük harfe çeviren bir şablonda, yanlış harflerin çıkabileceği anlamına gelir. Kurumsal şablonlarda büyük harfli başlıklar kullanılacaksa bu davranış ayrıca sınanmalıdır.

Pratik bir yöntem: tüm Türkçe özel harfleri büyük ve küçük hâlleriyle içeren bir deneme metni yazın ve yazının kullanacağınız tüm ağırlıklarında, italiklerinde ve büyük harf başlıklarda kontrol edin. Google Fonts, belirli bir dili destekleyen yazıları bulmak için bir dil filtresi sunuyor 2; ama filtre yalnızca harflerin var olduğunu gösterir, çizim kalitesini göstermez.

Lisans: masaüstü, web, uygulama ve belge

Yazı tipi bir yazılımdır ve kullanımı lisansa bağlıdır. Kurumsal kimlik açısından asıl soru, lisansın kimliğin kullanılacağı tüm ortamları kapsayıp kapsamadığıdır. Bu ortamlar genellikle şunlardır: tasarımcıların ve çalışanların bilgisayarları, web sitesi, mobil ya da masaüstü uygulama, PDF ve e-kitap gibi belgeler ve bazen sunucuda otomatik belge üretimi.

Google'ın SSS sayfası, sitedeki tüm yazıların açık kaynak olduğunu, ticari ürünlerde, logolarda, baskıda, web sitelerinde ve uygulamalarda kullanılabileceğini belirtiyor; en yaygın lisans SIL Open Font License, bazı yazılar Apache ya da Ubuntu Font License altında 2. Aynı sayfa, Google'ın kendi ürünlerinde kullandığı bazı yazıların durumunun değiştiğini de not ediyor: Google Sans ve Google Sans Flex, Kasım 2025'ten bu yana SIL Open Font License altında sunuluyor, Product Sans ise hâlâ yalnız Google'ın kullanımında 2.

Abonelikle sunulan yazılarda ayrıntılar önemlidir. Adobe'nin SSS sayfasına göre Adobe Fonts'tan eklenen yazılar mobil ya da masaüstü uygulamaya gömülemez ve sunucuya kurulamaz; bunlar için dökümhaneden ayrı lisans alınması gerekir 3. Abonelik sona erdiğinde yazı verisini gömülü taşıyan PDF ve görsel dosyalar düzgün görünmeye devam eder, ama Word ya da InDesign gibi düzenlenebilir belgeler eksik yazı uyarısı verir 3. Adobe ayrıca, size teslim edilen bir PDF ya da PNG için ayrı lisansa gerek olmadığını, ama tasarımı düzenlemeniz gerekiyorsa kendi lisansınızın olması gerektiğini belirtiyor 3. Bu, kimlik tesliminde yazı lisansının kimin adına alınacağının baştan konuşulması gerektiği anlamına gelir.

Logoda kullanılan yazının lisansı ise ayrı bir konudur; bu açıdan kardeş stüdyomuz logox'un logoda font lisansı yazısına bakabilirsiniz.

Office ve Google şablonlarında yedek yazı

Kurumsal yazınız tasarımcının bilgisayarında yüklüdür, ama teklif dosyasını hazırlayan satış temsilcisinin bilgisayarında olmayabilir. Bu durumda şablon başka bir yazıyla açılır, satırlar kayar, sayfalar taşar. Bunun önüne geçmenin üç yolu vardır.

Birincisi, yazıyı belgeye gömmektir. Microsoft, Word ve PowerPoint'in yazıları belgeye gömebildiğini, ama yazı üreticilerinin gömme iznini “gömülemez”, “önizleme ve yazdırma”, “düzenlenebilir” ve “yüklenebilir” gibi düzeylerle sınırlayabildiğini belirtiyor; başkalarının da düzenleyebilmesi için yalnız kullanılan karakterlerin değil, tüm karakterlerin gömülmesini öneriyor 4.

İkincisi, Microsoft 365'in bulut yazılarını kullanmaktır. Microsoft'a göre bulut yazıları Microsoft 365 abonelerine açıktır ve bu yazılarla hazırlanan belgeler, desteklenen Office uygulamalarında gömme gerekmeden aynı görünür 5. Office'in varsayılan yazısının artık Aptos olduğunu ve önceki temanın “Office Theme 2013–2022” adıyla galeride kaldığını da hatırlatmakta yarar var 6; eski şablonlarda varsayılan yazıya güvenilmişse yeni belgeler farklı görünebilir.

Üçüncüsü ve çoğu durumda en sağlam olanı, şablonlarda kurumsal yazının yanında bir yedek sistem yazısı tanımlamaktır. Yedek yazı, kurumsal yazıya ölçü ve karakter olarak yakın olmalı, Türkçe karakterleri desteklemeli ve kılavuzda hangi ortamlarda kullanılacağı yazılı olmalıdır. Şablon hazırlığını kurumsal sunum şablonu yazısında, şablon hizmetimizi sunum ve doküman şablonları sayfasında anlattık.

Seçim adımları

1. Ortamları listeleyin: Yazının kullanılacağı her yeri yazın: baskı, web, uygulama, Office, e-posta, tabela.
2. Rolleri belirleyin: Başlık, metin, rakam ve yedek yazı rollerinden hangilerine ihtiyaç olduğuna karar verin.
3. Adayları gerçek içerikle sınayın: Türkçe deneme metniyle, gerçek boyutlarda ve gerçek uygulamalarda deneyin.
4. Lisansı ortam listesiyle karşılaştırın: Her ortamın lisans kapsamında olduğunu ve lisansın kimin adına alınacağını netleştirin.
5. Yedek yazıyı ve kuralları yazın: Ağırlıkları, boyutları, satır aralıklarını ve yedek yazıyı kılavuza ekleyin.

Yazı sistemi, renk paletiyle birlikte kimliğin en çok kullanılan katmanıdır; renk tarafını marka renk paleti nasıl oluşturulur yazısında anlattık. Yazı, renk ve grafik dili birlikte kurmak için kurumsal kimlik tasarımı hizmetimize göz atabilirsiniz.